ျမတ္စြာဘုရား ၏ တရားေတာ္တို့ကုိ နာၾကားခြင့္ရသူ တို့သည္ အလြန့္အလြန္ ဘုန္းကံၾကီးၾကပါေပသည္။ (မိေထြးေတာ္ေဂါတမီ)  
www.dhammaweb.net  
line decor
  
Friday, 24th March 2017 8:46am.
line decor
             

Tipitaka DataBase
 
Home
အဘိဓမၼပိဋက ဓမၼသဂၤဏီပါဠိေတာ္ စိတ္, ေစတသိက္ပုိင္း ကုသိုလ္၏အက်ဳိး, ၀မ္းေျမာက္ျခင္း စိတ္ခ်မ္းသာမႈႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ (သႏၲီရဏစိတ္)- {ကုသလ၀ိပါက မေနာ၀ိညာဏဓာတု ေသာမနႆသဟဂတ} အဘိဓမၼပိဋက ဓမၼသဂၤဏီပါဠိေတာ္ စိတ္, ေစတသိက္ပုိင္း
ကုသိုလ္၏အက်ဳိး, ၀မ္းေျမာက္ျခင္း စိတ္ခ်မ္းသာမႈႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ (သႏၲီရဏစိတ္)- {ကုသလ၀ိပါက မေနာ၀ိညာဏဓာတု ေသာမနႆသဟဂတ}
Untitled Document

ကုသိုလ္၏အက်ဳိး, ၀မ္းေျမာက္ျခင္း စိတ္ခ်မ္းသာမႈႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ (သႏၲီရဏစိတ္)
{ကုသလ၀ိပါက မေနာ၀ိညာဏဓာတု ေသာမနႆသဟဂတ}
၁-တရားတို႔ကို ပိုင္းျခား၍ ေဟာၾကားျခင္း {ဓမၼ၀၀တၳာန၀ါရ}
(က) အက်ဥ္းခ်ဳပ္ေဟာၾကားျခင္း {ဥေဒၵသ၀ါရ}
မေနာ၀ိညာဏဓာတ္
၄၆၉။ အဘယ္တရားတို႔သည္ အဗ်ာကတမည္ကုန္သနည္း။
အၾကင္အခါ၌ (ေရွးေရွးအတိတ္အခါ၌ ကာမာ၀စရကုသိုလ္ကံကို ျပဳအပ္ၿပီးသည္၏အျဖစ္, ဆည္းပူး အပ္ၿပီးသည္၏အျဖစ္ (အဖန္ဖန္ ျပဳအပ္ၿပီးသည္၏အျဖစ္) ေၾကာင့္ ၀မ္းေျမာက္ျခင္း စိတ္ခ်မ္းသာမႈ {ေသာမနႆ} ႏွင့္တကြျဖစ္ေသာ အက်ဳိး {၀ိပါက္} ျဖစ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏ ဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) သည္ ႐ူပါ႐ံုကိုျဖစ္ေစ။ပ။ ဓမၼာ႐ံုကိုျဖစ္ေစ အၾကင္အၾကင္ တစ္ပါးပါးကို (အာ႐ံုတစ္မ်ဳိးမ်ဳိးကို) အာ႐ံုျပဳ၍ ျဖစ္ဆဲျဖစ္၏။
တရားအက်ဥ္းသ႐ုပ္
ထိုအခါ၌ ေတြ႕ထိမႈ {ဖႆ} သည္ ျဖစ္၏၊ ခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} သည္ ျဖစ္၏၊ မွတ္သားမႈ {သညာ} သည္ ျဖစ္၏၊ ေစ့ေဆာ္မႈ (ႏႈိးေဆာ္မႈ) {ေစတနာ} သည္ ျဖစ္၏၊ သိမႈ {စိတ္} သည္ ျဖစ္၏၊ ၾကံစည္မႈ {၀ိတက္} သည္ ျဖစ္၏၊ သံုးသပ္မႈ {၀ိစာရ} သည္ ျဖစ္၏၊ ႏွစ္သက္မႈ {ပီတိ} သည္ ျဖစ္၏၊ ခ်မ္းသာမႈ {သုခ} သည္ ျဖစ္၏၊ စိတ္၏ တစ္ခုတည္းေသာ အာ႐ံုရွိသည္၏အျဖစ္ {စိတၱေႆကဂၢတာ} သည္ျဖစ္၏၊ အစိုးတရ သိမႈ {မနိေႁႏၵ} သည္ ျဖစ္၏၊ အစိုးတရစိတ္ခ်မ္းသာမႈ {ေသာမနႆိေႁႏၵ} သည္ ျဖစ္၏၊ အစိုးတရ ေစာင့္ေရွာက္မႈ {ဇီ၀ိတိေႁႏၵ} သည္ ျဖစ္၏။
ေယ၀ါပနကတရားမ်ား
ထို႔ျပင္ ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ္ခဲ့ၿပီးေသာတရားတို႔မွ) တစ္မ်ဳိးတျခားလည္း ျဖစ္ကုန္ေသာ အေၾကာင္းကို စြဲ၍ ျဖစ္ကုန္ေသာ (အဓိေမာကၡ, မနသိကာရဟူေသာ) အၾကင္နာမ္တရားတို႔သည္ရွိကုန္၏။ ဤတရားတို႔သည္ အဗ်ာကတမည္ကုန္၏။
(ခ) အက်ယ္ေဟာၾကားျခင္း {နိေဒၵသ၀ါရ}
ဖႆ၏ သေဘာ
၄၇၀။ ထိုအခါ၌ ေတြ႕ထိမႈ {ဖႆ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္ ေတြ႕ထိမႈ၊ ေတြ႕ထိပံုအျခင္းအရာ၊ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိပံုအျခင္းအရာ၊ ေကာင္းစြာေတြ႕ထိသည္၏အျဖစ္သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ေတြ႕ထိမႈ {ဖႆ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
ေ၀ဒနာ၏ သေဘာ
၄၇၁။ ထိုအခါ၌ ခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ ထိုခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} အား ေလ်ာက္ပတ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) ၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ စိတ္၌ မွီေသာ အၾကင္ သာယာျခင္း၊ စိတ္၌ မွီေသာ ခ်မ္းသာျခင္း၊ စိတ္၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ကို ခံစားျခင္း၊ ခ်မ္းသာကို ခံစားျခင္း၊ စိတ္၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ခံစားမႈခ်မ္းသာခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} ဟူသည္ ဤသေဘာ ျဖစ္၏။။
သညာ၏ သေဘာ
၄၇၂။ ထိုအခါ၌ မွတ္သားမႈ {သညာ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ ထိုမွတ္သားမႈ {သညာ} အား ေလ်ာက္ပတ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈ သေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) ၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ အၾကင္ မွတ္သားမႈ၊ မွတ္သားပံုအျခင္းအရာ၊ မွတ္သားတတ္သည္၏အျဖစ္သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ မွတ္သားမႈ {သညာ} ဟူသည္ ဤသေဘာ ျဖစ္၏။။
ေစတနာ၏ သေဘာ
၄၇၃။ ထိုအခါ၌ ေစ့ေဆာ္မႈ (ႏႈိးေဆာ္မႈ) {ေစတနာ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ ထိုေစ့ေဆာ္မႈ (ႏႈိးေဆာ္မႈ) {ေစတနာ} အား ေလ်ာက္ပတ္ေသာ (အာ႐ံုကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) ၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ အၾကင္ေစ့ေဆာ္ျခင္းသေဘာ၊ ေကာင္းစြာ ေစ့ေဆာ္ပံုအျခင္းအရာ။ (စိတ္၏) ေစ့ေဆာ္တတ္သည္၏အျဖစ္သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ေစ့ေဆာ္မႈ (ႏႈိးေဆာ္မႈ) {ေစတနာ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
စိတ္၏ သေဘာ
၄၇၄။ ထိုအခါ၌ သိမႈ {စိတ္} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္သိမႈ {စိတ္}။ (အာ႐ုံသို႔ၫြတ္၍) သိတတ္ေသာ သေဘာ၊ သိျခင္းသေဘာ၊ စိတ္ ႏွလံုး၊ ျဖဴစင္ေသာသေဘာ၊ သိမႈ သေဘာ၊ သိျခင္းဟူေသာ ျဖစ္ရာဌာန {မနာယတန} ၊ အစိုးတရ သိမႈ {မနိေႁႏၵ} အထူးသိမႈ (စိတ္) အစု {၀ိညာဏကၡႏၶာ} ၊ ထိုဖႆစသည္အား ေလ်ာက္ပတ္ေသာ (အာ႐ုံကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ သိမႈ {စိတ္} ဟူသည္ဤသေဘာျဖစ္၏။
၀ိတက္၏ သေဘာ
၄၇၅။ ထိုအခါ၌ ၾကံစည္မႈ {၀ိတက္} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္ ၾကံစည္ျခင္းသေဘာ၊ အထူးၾကံစည္ျခင္းသေဘာ၊ ေကာင္းစြာ ၾကံ စည္ျခင္းသေဘာ၊ တည္ၾကည္ေသာ စိတ္ကို အာ႐ုံသို႔ ေရာက္ေစျခင္းသေဘာ၊ အထူးေရာက္ေစျခင္း သေဘာ၊ စိတ္ကိုအာ႐ုံသို႔ ေရွး႐ႈတင္ေပးျခင္း သေဘာသည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ၾကံစည္မႈ {၀ိတက္} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
၀ိစာရ၏ သေဘာ
၄၇၆။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ္မႈ {၀ိစာရ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္ သုံးသပ္မႈ အထူးသုံးသပ္မႈ၊ အဖန္ဖန္ သုံးသပ္မႈ၊ ကပ္၍သုံးသပ္မႈ၊ စိတ္ကို (အာ႐ံုႏွင့္) အစဥ္မျပတ္ ဆက္စပ္၍ ထားမႈ၊ စိတ္၏ (အာ႐ုံကို) အစဥ္မျပတ္ ၾကည့္႐ႈေနသကဲ့သို႔ ျဖစ္ေသာ သေဘာသည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ သုံးသပ္မႈ {၀ိစာရ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
ပီတိ၏ သေဘာ
၄၇၇။ ထိုအခါ၌ ႏွစ္သက္မႈ {ပီတိ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္ ႏွစ္သက္မႈ၊ ၀မ္းေျမာက္မႈ၊ လြန္စြာ ၀မ္းသာမႈ၊ မ်ားစြာ ၀မ္းသာမႈ၊ ရႊင္လန္းမႈ၊ မ်ားစြာရႊင္လန္းမႈ၊ ႏွစ္သက္မႈ၊ တက္<ကမႈ၊ စိတ္၏ ႏွစ္လိုမႈသည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ႏွစ္သက္မႈ {ပီတိ} ဟူသည္ ဤသေဘာ ျဖစ္၏။။
သုခ၏သေဘာ
၄၇၈။ ထိုအခါ၌ ခ်မ္းသာမႈ {သုခ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ စိတ္၌ မွီေသာ အၾကင္သာယာမႈ၊ စိတ္၌ မွီေသာ ခ်မ္းသာမႈ၊ စိတ္၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ကို ခံစားမႈ၊ ခ်မ္းသာကို ခံစားမႈ၊ စိတ္၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ ခံစားမႈ၊ ခ်မ္းသာ ခံစားမႈသည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ ခ်မ္းသာမႈ {သုခ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
စိတၱေႆကဂၢတာ၏ သေဘာ
၄၇၉။ ထိုအခါ၌ စိတ္၏တစ္ခုတည္းေသာ အာ႐ုံရွိသည္၏အျဖစ္ {စိတၱေႆကဂၢတာ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ စိတ္၏ အၾကင္တည္မႈသည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ စိတ္၏ တစ္ခုတည္းေသာ အာ႐ုံရွိသည္၏အျဖစ္ {စိတၱေႆကဂၢတာ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
မနိေႁႏၵ၏ သေဘာ
၄၈၀။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ သိမႈ {မနိေႁႏၵ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ အၾကင္ သိမႈ {စိတ္}။ (အာ႐ုံသို႔ၫႊတ္၍) သိတတ္ေသာ သေဘာ၊ သိျခင္းသေဘာ၊ စိတ္ႏွလုံး၊ ျဖဴစင္ေသာ သေဘာ၊ သိမႈသေဘာ၊ သိျခင္းဟူေသာ ျဖစ္ရာဌာန {မနာယတန} ၊ အစိုးတရ သိမႈ {မနိေႁႏၵ} ၊ အထူးသိမႈ {၀ိညာဏ} ၊ အထူးသိမႈ (စိတ္) အစု {၀ိညာဏကၡႏၶာ} ထိုဖႆစသည္အား ေလ်ာက္ပတ္ေသာ (အာ႐ုံကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏ စိတ္) သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ့သိမႈ {မနိေႁႏၵ} ဟူသည္ ဤသေဘာ ျဖစ္၏။။
ေသာမနႆိေႁႏၵ၏ သေဘာ
၄၈၁။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ္ခ်မ္းသာမႈ {ေသာမနႆိေႁႏၵ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
ထိုအခါ၌ စိတ္၌ မွီေသာ အၾကင္သာယာမႈ၊ စိတ္၌ မွီေသာ ခ်မ္းသာမႈ၊ စိတ္၏ ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ကို ခံစားမႈ၊ ခ်မ္းသာကို ခံစားမႈ၊ စိတ္၏ေကာင္းစြာ ေတြ႕ထိမႈေၾကာင့္ ျဖစ္ေသာ သာယာဖြယ္ ခံစားမႈ၊ ခ်မ္းသာ ခံစားမႈ {ေ၀ဒနာ} သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရစိတ္ခ်မ္းသာမႈ {ေသာမနႆိေႁႏၵ} ဟူသည္ ဤသေဘာ ျဖစ္၏။။
ဇီ၀ိတိေႁႏၵ၏ သေဘာ
၄၈၂။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရ ေစာင့္ေရွာက္မႈ {ဇီ၀ိတိေႁႏၵ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
(ထိုအခါ၌) ထိုနာမ္တရားတို႔၏ အၾကင္အသက္၊ တည္ေၾကာင္း သေဘာ၊ ျဖစ္ျခင္းသေဘာ၊ ျဖစ္ေစျခင္းသေဘာ၊ ျဖစ္မႈသေဘာ၊ ျဖစ္ေၾကာင္းသေဘာ၊ ေစာင့္ေရွာက္ျခင္း သေဘာ၊ အသက္ရွည္ေၾကာင္း သေဘာ၊ အစိုးတရ ေစာင့္ေရွာက္မႈ {ဇီ၀ိတိေႁႏၵ} သည္ (ရွိ၏)။ ထိုအခါ၌ အစိုးတရေစာင့္ေရွာက္မႈ {ဇီ၀ိတိေႁႏၵ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။
ေယ၀ါပနကတရားမ်ား
ထို႔ျပင္ ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ္ခဲ့ၿပီးေသာ တရားတို႔မွ) တစ္မ်ဳိးတျခားလည္း ျဖစ္ကုန္ေသာ အေၾကာင္းကို စဲြ၍ ျဖစ္ကုန္ေသာ (အဓိေမာကၡ, မနသိကာရဟူေသာ) အၾကင္နာမ္တရားတို႔သည္ရွိကုန္၏။ ဤတရားတို႔သည္ အဗ်ာကတမည္ကုန္၏။
၂-စုေပါင္းေဟာၾကားျခင္း {ေကာ႒ာသ၀ါရ}
(က) ဥေဒၵသ၀ါရ
ထိုအခါ၌ ခႏၶာေလးပါးတို႔သည္ ျဖစ္ကုန္၏၊ အာယတနႏွစ္ပါးတို႔သည္ ျဖစ္ကုန္၏၊ ဓာတ္ႏွစ္ပါးတို႔သည္ ျဖစ္ကုန္၏၊ အာဟာရသုံးပါးတို႔သည္ ျဖစ္ကုန္၏၊ ဣေႁႏၵသုံးပါး တို႔သည္ျဖစ္ကုန္၏၊ ဖႆ တစ္ပါးသည္ ျဖစ္၏။ပ။ (အာ႐ုံကို) အထူးသိမႈသေဘာ မေနာ၀ိညာဏဓာတ္ (သႏၲီရဏစိတ္) တစ္ပါးသည္ ျဖစ္၏၊ ဓမၼာယတနတစ္ပါးသည္ ျဖစ္၏၊ ဓမၼဓာတ္တစ္ပါးသည္ ျဖစ္၏။
ေယ၀ါပနကတရားမ်ား
ထို႔ျပင္ ထိုအခါ၌ (ဆိုအပ္ခဲ့ၿပီးေသာ တရားတို႔မွ) တစ္မ်ဳိးတျခားလည္း ျဖစ္ကုန္ေသာ အေၾကာင္းကို စဲြ၍ ျဖစ္ကုန္ေသာ (အဓိေမာကၡ, မနသိကာရဟူေသာ) အၾကင္နာမ္တရားတို႔သည္ရွိကုန္၏။ ဤ တရားတို႔သည္ အဗ်ာကတမည္ကုန္၏။
(ခ) အက်ယ္ေဟာၾကားျခင္း {နိေဒၵသ၀ါရ} ႏွင့္ (ဂ) ပဋိနိေဒၵသ၀ါရ
သခၤါရကၡႏၶာ
၄၈၃။ပ။ ထိုအခါ၌ ျပဳျပင္မႈအစု {သခၤါရကၡႏၶာ} ဟူသည္ အဘယ္သေဘာ ျဖစ္သနည္း။
(ထိုအခါ၌) ေတြ႕ထိမႈ {ဖႆ} ၊ ေစ့ေဆာ္မႈ (ႏႈိးေဆာ္မႈ) {ေစတနာ} ၊ ၾကံစည္မႈ {၀ိတက္} ၊ သုံးသပ္မႈ {၀ိစာရ} ၊ ႏွစ္သက္မႈ {ပီတိ} ၊ စိတ္၏ တစ္ခုတည္းေသာ အာ႐ုံရွိသည္၏အျဖစ္ {စိတၱေႆကဂၢတာ} ၊ အစိုးတရ ေစာင့္ေရွာက္မႈ {ဇီ၀ိတိေႁႏၵ} သည္ (ရွိ၏)။ ထို႔ျပင္ ထိုအခါ၌ ခံစားမႈအစု {ေ၀ဒနာကၡႏၶာ} ကို ခ်န္ထား၍ မွတ္သားမႈအစု {သညာကၡႏၶာ} ကို ခ်န္ထား၍ အထူးသိမႈ (စိတ္) အစု {၀ိညာဏကၡႏၶာ} ကို ခ်န္ထား၍ (ဆိုအပ္ခဲ့ၿပီးေသာ တရားတို႔မွ) တစ္မ်ဳိးတျခားလည္း ျဖစ္ကုန္ေသာအေၾကာင္းကို စဲြ၍ ျဖစ္ကုန္ေသာ (အဓိေမာကၡ, မနသိကာရဟူေသာ) အၾကင္ နာမ္တရားတို႔သည္ရွိကုန္၏။ ထိုအခါ၌ ျပဳျပင္မႈအစု {သခၤါရကၡႏၶာ} ဟူသည္ ဤသေဘာျဖစ္၏။ပ။ ဤတရားတို႔သည္ အဗ်ာကတမည္ကုန္၏။
၀မ္းေျမာက္ျခင္း စိတ္ခ်မ္းသာမႈႏွင့္ တကြ ျဖစ္ေသာ {ေသာမနႆသဟဂုတ္} ကုသိုလ္၏ အက်ဳိးျဖစ္ေသာ {ကုသလ၀ိပါက္} (အာ႐ုံကို) အထူးသိမႈသေဘာ {မေနာ၀ိညာဏဓာတ္} (သႏၲီရဏစိတ္) ၿပီးၿပီ။